Azərbaycanın tarixində elə günlər var ki, onların qarşısında sözlər belə kifayət etmir. 27 Sentyabr həmin günlərdən biridir. Bu tarixdə bir tərəfdə Vətən uğrunda son nəfəsinə qədər döyüşən insanların qəhrəmanlığı, digər tərəfdə övlad yolu gözləyən anaların duası, şəhid xəbəri alan ailələrin ağrısı, yaralı döyüş yoldaşını meydandan çıxaran əsgərin fədakarlığı dayanır. Buna görə 27 Sentyabrı yalnız bir müharibənin başlanğıc tarixi kimi deyil, bütöv bir xalqın yaddaşında iz qoymuş böyük sınağın başlanğıcı kimi dərk etmək lazımdır.

2020-ci ilin 27 sentyabr səhəri ilə Azərbaycan üçün adi həyatın axarı dəyişdi. Cəbhədən gələn xəbərlər qısa müddətdə ölkənin hər evinə çatdı. İnsanların gündəlik qayğıları arxa plana keçdi, bütün diqqət döyüş bölgəsinə yönəldi. Həmin gün Azərbaycan Ordusu cəbhədə başlayan hərbi qarşıdurmadan sonra əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Ardınca ölkədə hərbi vəziyyət elan edildi. Başlanan döyüşlər noyabrın 10-dək davam etdi və tarixə 44 günlük Vətən müharibəsi kimi daxil oldu.

Ancaq 27 Sentyabrın hekayəsi əslində həmin səhərdən çox əvvəl başlamışdı.

Onun başlanğıcını doğma evindən didərgin düşən insanların yaddaşında axtarmaq lazımdır. İllərlə başqa ünvanlarda yaşasalar da, özlərini Qarabağın kənd və şəhərlərinin sakini sayan insanların həyatında... Evinin açarını illərlə saxlayan yaşlı bir insanın ümidində... Ata-baba yurdunu heç vaxt görməyən, amma valideynlərinin danışdığı xatirələrlə həmin torpağı tanıyan uşaqların təsəvvüründə...

Otuz ilə yaxın müddətdə bütöv bir nəsil Qarabağa qayıdacağı günü gözlədi.

Bu gözlənti sadəcə coğrafi əraziyə qayıtmaq arzusu deyildi. İnsan öz həyətinə, atasının məzarına, uşaqlığını keçirdiyi küçəyə, məktəbinə, kəndinə, şəhərinə qayıtmaq istəyirdi. İllər keçdikcə həmin yerlərin bəziləri insanların yaddaşında olduğundan da gözəl görünməyə başladı. Çünki Vətən uzaqda qalanda onun hər daşı belə insan üçün qiymətli olur.

2020-ci ilin payızında isə illərlə yalnız xəritədə, köhnə fotoşəkillərdə və xatirələrdə görülən yerlərin adları yenidən gündəlik xəbərlərin əsas mövzusuna çevrildi.

Hər azadlıq xəbəri böyük sevinc doğururdu.

Amma həmin sevincin kölgəsində başqa xəbərlər də gəlirdi.

Şəhid xəbərləri...

Məhz buna görə 44 günlük müharibənin tarixini yalnız hərbi nəticələr üzərindən oxumaq düzgün olmazdı. Müharibənin əsl ağırlığını anlamaq üçün bir şəhid anasının evinə baxmaq kifayətdir. Orada zaman başqa cür keçir. Divardakı foto əvvəlki yerində qalır. Övladın əşyaları xatirəyə çevrilir. Telefonunda qalan səs yazısı, sonuncu mesaj, sonuncu görüş ailə üçün illərlə qorunan ən qiymətli yadigara çevrilir.

Şəhidlik bir insanın həyatının sona çatması ilə bitmir. Onun yoxluğu ailəsinin həyatında davam edir.

Bir ana hər səhər oğlunun şəklinə baxır.

Bir ata danışarkən kövrəldiyini gizlətməyə çalışır.

Bir uşaq atasını xatirələrdən tanıyaraq böyüyür.

Bir həyat yoldaşı birlikdə qurulacaq gələcəyi tək davam etdirməli olur.

Bir döyüş yoldaşı illər keçsə də, yanında şəhid olan dostunun son anlarını unuda bilmir.

Buna görə 27 Sentyabrın ən böyük mənası statistikada deyil, insan talelərindədir.

Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən olan minlərlə hərbçi həmin günlərdə eyni səngərdə, eyni bayrağın altında döyüşürdü. Onların arasında fərqli peşələrdən, fərqli ailələrdən, müxtəlif həyat hekayələrindən gələn insanlar vardı. Lakin cəbhədə bu fərqlərin heç bir əhəmiyyəti qalmırdı. Onların qarşısında bir Vətən, bir bayraq və bir məqsəd vardı.

Müharibənin ən güclü mənzərələrindən biri də məhz bu birlik idi.

Ön cəbhədə döyüşən əsgərin arxasında bütöv bir xalq dayanmışdı. İnsanlar yaralı hərbçilər üçün qan verir, əsgərlərə yardım göndərir, şəhid ailələrinin yanında olmağa çalışırdılar. Müxtəlif düşüncələrə, həyat tərzinə və sosial mövqeyə malik insanlar həmin günlərdə bir amal ətrafında birləşmişdilər. 27 Sentyabrın Anım Günü kimi təsis edilməsinə dair rəsmi sənəddə də əsgər və zabitlərlə yanaşı, arxa cəbhədə çalışan mülki insanların və bütövlükdə xalqın birlik və həmrəylik nümayiş etdirdiyi vurğulanır.

Müharibənin ağrısı yalnız hərbi qulluqçuların ailələrinin qapısını döymədi.

Cəbhə bölgəsində yaşayan mülki insanlar da ağır günlər keçirdilər. Yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması nəticəsində evlər dağıldı, insanlar həyatını itirdi və yaralandı. Rəsmi məlumatlarda müharibə dövründə 100-ə yaxın mülki şəxsin həlak olduğu, 400-dən artıq insanın yaralandığı bildirilir.

Bu rəqəmlərin hər birinin arxasında ayrıca bir insan həyatı dayanır.

Dağılan ev sadəcə daş və divar deyildi. Orada ailələrin xatirələri, uşaqların oyuncaqları, toy şəkilləri, illərlə qurulmuş həyat vardı. Bir mərminin düşməsi bəzən bir neçə nəslin yaşadığı evi saniyələr ərzində dəyişdirirdi. Buna görə 2020-ci ilin payızı Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında həm cəbhənin, həm də mülki insanların ağır sınağı kimi qaldı.

Döyüşlər davam etdikcə Azərbaycan Ordusu irəliləyirdi. Azad edilən kənd və şəhərlərin adları bir-bir açıqlanırdı. İnsanlar bəzən həmin xəbərləri göz yaşları içində qarşılayırdılar. Çünki bir vaxtlar doğma yurdundan çıxarılan insan üçün öz kəndinin adını “azad edildi” sözləri ilə yanaşı eşitmək adi xəbər deyildi.

Bu, onilliklərlə gözlənilən bir cümlə idi.

Həmin günlərdə Azərbaycanın üçrəngli bayrağı yenidən uzun illər işğal altında qalmış torpaqlarda dalğalanmağa başladı. Hər qaldırılan bayraq yalnız hərbi mövqenin dəyişməsi demək deyildi. O bayraq bir vaxtlar həmin yerdən məcburən ayrılmış insanların geri dönüş ümidinin rəmzinə çevrilirdi.

44 günlük yolun ən mühüm səhifələrindən biri Şuşada yazıldı.

Şuşa Azərbaycan üçün yalnız strateji ərazi deyildi. Bu şəhər musiqinin, poeziyanın, mədəniyyətin və Qarabağın tarixi yaddaşının simvollarından biri idi. Ona görə Şuşanın azadlığı xəbəri cəmiyyətdə xüsusi emosional təsir yaratdı. İllərlə həsrətlə adı çəkilən şəhərin yenidən Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi müharibənin gedişində həlledici mərhələlərdən biri oldu.

Lakin həmin böyük sevincin içində belə şəhidlər unudulmurdu.

Çünki Şuşaya gedən yolların üzərində də geri dönməyən oğullar vardı.

Vətən müharibəsinin ən böyük həqiqətlərindən biri budur: Zəfər sevinc və kədərin eyni anda yaşandığı tarixdir.

Bir tərəfdə azad edilmiş Vətən torpağına baxıb sevinən xalq vardı.

Digər tərəfdə həmin torpağı azad görmək üçün canından keçən övladının şəklinə baxan ana.

Bir tərəfdə dalğalanan bayraq vardı.

Digər tərəfdə həmin bayrağa bükülərək son mənzilə yola salınan şəhid.

Bu iki mənzərəni bir-birindən ayırmaq mümkün deyil.

Məhz buna görə şəhidlərin xatirəsi Azərbaycan üçün sadəcə keçmişin yad edilməsi deyil. Onların xatirəsini qorumaq azadlığın hansı qiymətə başa gəldiyini yadda saxlamaq deməkdir.

Qazilər isə həmin tarixin canlı şahidləridir.

Onların bədənində qalan hər yara döyüş meydanından gətirilmiş bir tarixdir. Bəziləri sağlamlığının bir hissəsini itirdi, bəziləri uzun müddət müalicə və reabilitasiya keçdi, bəziləri həyatını əvvəlkindən tamamilə fərqli şəkildə davam etdirməli oldu. Amma onların hər biri 44 günlük müharibənin canlı yaddaşı olaraq aramızdadır.

Qaziyə ehtiram yalnız onun keçmiş xidmətinə təşəkkür deyil. Onun sonrakı həyatına, sağlamlığına, sosial vəziyyətinə və cəmiyyətə tam inteqrasiyasına həssas yanaşmaq da həmin minnətdarlığın davamıdır.

Eyni mənəvi məsuliyyət şəhid ailələrinə münasibətdə də mövcuddur.

Şəhid ailəsi cəmiyyət üçün sadəcə müəyyən status daşıyan ailə deyil. O ailə Vətənə ən əziz insanını verib. Onların qayğılarını dinləmək, problemlərinə həssas yanaşmaq, övladlarının xatirəsini yaşatmaq və onların yanında olmaq şəhidə göstərilən ehtiramın davamıdır.

Müharibə noyabr ayında dayandı.

Amma Vətən qarşısında görüləcək iş bitmədi.

Əksinə, başqa bir böyük mərhələ başladı.

Azad edilmiş torpaqlara həyatı qaytarmaq lazım idi.

Bir vaxtlar döyüş səslərinin eşidildiyi yerlərdə tikinti texnikasının səsi eşidilməyə başladı. Yollar salındı, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulmasına başlanıldı, infrastrukturlar yaradıldı. İllərlə “nə vaxt qayıdacağıq?” sualını verən insanların bir qismi artıq həmin torpaqlara sakin kimi geri dönməyə başladı.

Bu, müharibədən sonrakı Azərbaycanın ən böyük mənəvi mənzərələrindən biridir.

Təsəvvür edin: insan uşaqlığında çıxdığı torpağa yaşlı çağında geri dönür.

Bəlkə evi artıq yoxdur.

Bəlkə küçə dəyişib.

Bəlkə uşaqlığında kölgəsində oturduğu ağac qalmayıb.

Amma torpaq həmin torpaqdır.

İnsan ayağını ora basanda onilliklərin ayrılığı bir anda yaddaşından keçir.

Böyük Qayıdışın mənası da yalnız yeni evlər tikməkdən ibarət deyil. Bu, yarımçıq qalmış həyatların davam etdirilməsidir. Ata-babasının yurdunu yalnız ailə söhbətlərindən tanıyan uşağın artıq həmin torpaqda yaşaması tarixi ədalətin insan taleyində görünən tərəfidir.

Bu gün həmin torpaqlarda doğulan yeni uşaqların bir üstünlüyü olacaq: onlar Qarabağı həsrət kimi deyil, Vətənlərinin bir parçası kimi yaşayacaqlar.

Bu, 27 Sentyabrdan başlayan yolun ən böyük nəticələrindən biridir.

Amma həmin uşaqlar böyüdükcə bir həqiqəti də bilməlidirlər.

Onların rahat gəzdiyi küçələrin, məktəbə getdiyi yolların, oynadığı həyətlərin azadlığı öz-özünə əldə edilməyib.

Orada şəhidlərin izi var.

Orada qazilərin qanı var.

Orada əsgərin keçdiyi yol var.

Orada illərlə yurd həsrəti çəkmiş insanların duası var.

Məhz buna görə 27 Sentyabr yalnız bu günü yaşayan nəslə aid deyil. Bu tarix hələ dünyaya gəlməmiş Azərbaycan övladlarına da ötürüləcək mənəvi mirasdır.

2020-ci il dekabrın 2-də imzalanmış sərəncamla hər il sentyabrın 27-si Azərbaycanda Anım Günü kimi təsis edildi. Rəsmi sənəddə bu qərar ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda həyatını fəda etmiş əsgər və zabitlərə, bütün şəhidlərə dərin ehtiramın ifadəsi kimi göstərilir.

Anım Gününün böyüklüyü də bundadır.

Bu günün əsas sözü qələbə deyil – ehtiramdır.

Əsas duyğusu təntənə deyil – minnətdarlıqdır.

Əsas çağırışı isə unutmamaqdır.

Unutmamaq ki, bir vaxtlar bu torpaqlar uğrunda gənclər öz gələcəyindən keçdi.

Unutmamaq ki, bir çox ailənin ən böyük sevinci Vətənin azadlığı, ən böyük ağrısı isə övladının yoxluğu oldu.

Unutmamaq ki, bu gün azad torpaqlarda dalğalanan bayrağın arxasında minlərlə insanın taleyi dayanır.

Unutmamaq ki, qazilər həmin tarixin canlı əmanətləridir.

Unutmamaq ki, Vətən uğrunda verilmiş canların qarşılığını heç bir maddi ölçü ilə hesablamaq mümkün deyil.

27 Sentyabr gələcək nəsillərə başqa bir dərs də verməlidir: Vətəni sevmək yalnız müharibə zamanı göstərilən hiss deyil.

Sülh dövründə də Vətən qarşısında borc var.

Yaxşı təhsil almaq, ölkəyə faydalı insan olmaq, dövlətin inkişafına töhfə vermək, milli birliyi qorumaq, şəhid ailəsinə hörmət göstərmək, qazinin haqqını tanımaq, tarixə sahib çıxmaq – bunların hər biri Vətən sevgisinin başqa formasıdır.

Əsgər torpağı qoruyur.

Müəllim gələcək nəsli yetişdirir.

Həkim insan həyatını qoruyur.

Alim ölkənin elmi gələcəyini qurur.

Fermer torpağa həyat verir.

Mühəndis şəhər qurur.

Valideyn Vətənini sevən övlad yetişdirir.

Beləliklə, döyüş meydanında qorunan dövlət sülh dövründə hər bir vətəndaşın zəhməti ilə daha da güclənir.

27 Sentyabrın yaddaşı məhz belə yaşamalıdır.

Yalnız abidələrdə deyil.

Yalnız mərasimlərdə deyil.

Yalnız bir günlük paylaşımlarda deyil.

İnsanların münasibətində, dövlətə bağlılığında, şəhid ailəsinə ehtiramında, qaziyə qayğısında və gələcək nəsillərin tərbiyəsində yaşamalıdır.

Çünki zaman keçəcək.

2020-ci ilin payızını yaşayan insanlar yaşlanacaq.

Müharibəni televizordan izləyən uşaqlar böyüyəcək.

Şəhidlərin körpə övladları yetkin insanlara çevriləcək.

Azad edilmiş torpaqlarda yeni nəsillər doğulacaq.

Yeni şəhərlər salınacaq.

Yeni məktəblər açılacaq.

Yeni həyat başlayacaq.

Amma 27 Sentyabr köhnəlməməlidir.

Çünki bəzi tarixlər keçmişdə qalmır.

Onlar xalqın kimliyinin bir hissəsinə çevrilir.

27 Sentyabr da belə bir tarixdir.

Bu gün bir xalq öz keçmişinin qarşısında dayanaraq gələcəyinə baxır.

Şəhidini yad edir.

Qazisinə minnətdarlığını bildirir.

Əsgərinin keçdiyi yolu xatırlayır.

Azad torpağının qiymətini düşünür.

Və gələcək nəslə səssiz bir əmanət verir:

Bu Vətənin hər qarışının arxasında bir tarix, hər bayrağın kölgəsində bir fədakarlıq, hər azad səhərin arxasında isə geri dönməyən insanların haqqı var.

Ona görə də 27 Sentyabr sadəcə anılacaq gün deyil.

27 Sentyabr Azərbaycanın yaddaşında Vətən sevgisinin ən ağır sınaqdan keçdiyi, şəhidliyin əbədiyyətə çevrildiyi, xalqın birliyinin tarix yazdığı və gələcək nəsillərə “bu torpağın qiymətini bilin” deyən müqəddəs bir yaddaşdır.

Şəhidlər unudulmadıqca onların uğrunda can verdiyi Vətən yaddaşını itirməyəcək.

Qazilərə ehtiram yaşadıqca 44 günün fədakarlığı nəsildən-nəslə ötürüləcək.

Azad torpaqlarda həyat davam etdikcə illərlə gözlənilən qayıdışın mənası daha da böyüyəcək.

Və hər 27 Sentyabr gələndə Azərbaycan bir daha öz şəhidlərinin qarşısında baş əyərək xatırlayacaq: Vətən bizə sadəcə miras qalmayıb – Vətən bizə qorumaq üçün əmanət edilib.

“Müsəlman dini liderlərin hər bir sözü, təbii ki, müsəlman icmaları üçün çox dəyərlidir, qiymətlidir. Bu sözlər sülhə, əməkdaşlığa, əmin-amanlığa, barışığa istiqamətləndirilirsə, deməli, yaşadığımız bölgələrdə də sülh və əmin-amanlıq üstünlük təşkil edəcək.” Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvlərindən və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edərkən onu da əlavə etdi ki, bugünkü dünyada və xüsusilə müsəlman aləmində baş verən bəzi hadisələr, təbii ki, bizim hamımızı narahat edir. Biz Azərbaycanda hər zaman çalışmışıq və çalışacağıq ki, İslam həmrəyliyini əməli-praktiki addımlarla, öz işimizlə gücləndirək. Azərbaycanda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, ICESCO təşkilatı xətti ilə bir çox tədbirlər keçirilmişdir. Hələ təxminən 10 il bundan əvvəl - 2017-ci ildə bizim təşəbbüsümüzlə və bütün müsəlman ölkələrinin dəstəyi ilə Bakıda IV İslam Həmrəylik Oyunları keçirilmişdir. Biz də bu Oyunları, sadəcə olaraq, idman yarışı kimi deyil, böyük birlik bayramı kimi qəbul edirdik.

Azərbaycanın İslam dünyasının birliyinə töhfələri davamlılığı ilə diqqətdədir. Gələn il Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşü keçiriləcək. Dünyada gedən proseslərin fonunda belə bir tədbirin məhz Azərbaycanda keçirilməsi təsadüfi deyil. Çünki Azərbaycan təmsil olunduğu bütün təşkilatlarda birləşdirici, barışdırıcı və əməkdaşlığa istiqamət verən ölkə kimi çıxış edir. Dövlətimizin başçısı bu əminliyi ifadə etdi ki, gələn il Azərbaycanda keçiriləcək bu Zirvə Görüşünün çox gözəl nəticələri olacaq: “Bizim ümidlərimiz ondan ibarətdir ki, o Zirvə Görüşünə qədər bəzi müsəlman ölkələri arasında gedən proseslər, anlaşılmazlıq, bəzi hallarda toqquşmalar başa çatacaq. Öz tərəfimizdən əlimizdən gələni edəcəyik ki, müsəlman aləmi vahid bir ailə kimi birləşsin, bütün lazımsız söz-söhbətlər yığışdırılsın, qarşıdurmalar dayandırılsın. Bizi ayırmaq istəyən, əslində, İslam dininə zərbə vurmaq istəyən ünsürlər də öz yerlərinə otursunlar. Əlbəttə ki, biz ancaq müştərək səylərlə buna nail ola bilərik. Ona görə hesab edirəm ki, sizin Bakıda olmağınız və bir yerdə tədbirlərdə iştirakınız, yenə də deyirəm, həm bölgəmizə, həm dünyaya çox ciddi və birmənalı mesajlar verəcəkdir”.

Son 6 ilin qürurverici hadisələrindən biri paytaxt Bakı ilə yanaşı, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizin beynəlxalq tədbirlər üçün ideal məkan kimi qəbul edilməsidir. Həmçinin ölkəmizdə keçirilən beynəlxalq tədbirlərin iştirakçılarının bu torpaqlara səfərləri təşkil edilir, onlara 30 illik işğal və postmünaqişə dövrünün reallıqları ilə yaxından tanış olmaq imkanı yaradılır. İşğal dövründə Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yerləşən bütün şəhər və kəndlərimiz yerlə-yeksan edilmişdir. Xalqımıza qarşı etnik təmizləmə aparılmışdır. Bir milyona yaxın azərbaycanlı Ermənistan dövlətinin etnik təmizləmə siyasəti nəticəsində öz doğma torpaqlarından didərgin salınmışdır. 30 il davam edən danışıqlar heç bir nəticə verməmişdir. Çünki Ermənistan öz xoşu ilə torpaqlarımızdan çıxmaq istəmirdi. Ermənistanı dəstəkləyən böyük sayılan dövlətlər isə məsələni həll etmək yox, uzatmaq və bu işğalı əbədi etmək istəyirdi. Bu dövlətlər Ermənistana hərbi, iqtisadi, siyasi dəstək verərək faktiki olaraq işğalçını mükafatlandırırdı. Azərbaycan xalqı bu ədalətsizliyə son qoydu və dünyada bir presedent yaratdı. Çünki bu vaxta qədər işğal edilmiş torpaqlar əfsuslar olsun ki, azad edilmirdi. Hər halda XX əsrdə və XXI əsrdə belə hallara rast gəlinmirdi, ya da ki, çox nadir hallarda rast gəlinirdi. Azərbaycan xalqı qan tökərək, döyüşərək bu torpaqları azad etdi. Şəhidlərimizin canı-qanı bahasına, qəhrəman övladlarımızın fədakarlığı hesabına ədalətimizi, hüququmuzu və milli ləyaqətimizi bərpa etdik. İşğalçıları torpaqlarımızdan qovduq, Azərbaycan Bayrağını Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun hər bir guşəsində qaldırdıq, separatçılığa son qoyduq. Separatçı liderlər, hərbi cinayətkarlar, uşaq qatilləri bu gün Azərbaycan həbsxanalarında öz cəzalarını çəkirlər. Bu da ədalətin təntənəsidir. Yəni ədalət tam zəfər çalmışdır və Azərbaycan xalqı bir yumruq kimi birləşərək öz ərazi bütövlüyünü, suverenliyini, beynəlxalq hüququ və ədaləti bərpa etmişdir.

Cənab İlham Əliyev özlüyündə yaranan “Biz bu torpaqlara 30 ildən sonra qayıdanda nəyi gördük” sualına cavab olaraq bildirdi ki, bunu indi bütün dünya görür - viran qoyulmuş şəhərlər, kəndlər, sökülmüş evlər, talanmış milli sərvətlərimiz, dağıdılmış məscidlər. 65 məscid Ermənistan dövləti tərəfindən tam dağıdılmışdır. Bəziləri yarıdağılmış vəziyyətdə idi. Ermənistan məscidlərdə bilərəkdən, qəsdən heyvan saxlayırdı, donuz saxlayırdı, inək saxlayırdı. Yəni bizi təhqir etmək, bizi aşağılamaq üçün, bizim həssaslığımızı dərk edərək, yəni qəsdən xalqımızı daha da incitmək üçün belə vəhşi əməllərdən də çəkinmədi. Əslində bu, təkcə bizə, xalqımıza yox, bütün İslam dünyasına bir təhqir idi. Bax, budur Ermənistan dövlətinin əsl siması. Biz bunu heç vaxt unutmamalıyıq və unutmayacağıq.

Bu gün sülh şəraitində yaşayırıq. Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh prosesi gedir. Cənab İlham Əliyev bu əminliyi ifadə etdi ki, bu, uzunmüddətli olacaq. Hər halda Azərbaycan dövlətinin mövqeyi bundan ibarətdir. Ancaq biz bizə qarşı, xalqımıza qarşı törədilən vəhşilikləri heç vaxt unutmayacağıq. Xocalı qurbanlarını unutmayacağıq, dağıdılmış məscidlərimizi, təhqir edilmiş mədəni ocaqlarımızı heç vaxt unutmayacağıq və bu yaddaş bizi daha da ayıq edəcək. Bu yaddaş imkan verməyəcək ki, biz yenə də şirin sözlərə aldanaq, imkan verməyəcəyik ki, yenə də xalqımıza qarşı hansısa məkrli planlar baş tutsun. Biz ayıq olmalıyıq, ayığıq və eyni zamanda, öz hərbi gücümüzü də artırırıq. Məhz hərbi güc və övladlarımızın qəhrəmanlığı nəticəsində biz Ermənistanın işğalçı ordusunu öz torpaqlarımızdan qovmuşuq. Ona görə hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi bu gün Azərbaycanda çox geniş vüsət alıb. Hər kəs görür ki, bu gün dünya tamamilə dəyişib və güc amili ön plana çıxıb. “Kim güclüdür, o da haqlıdır” prinsipini biz ortaya atmamışıq. Amma biz mövcud olan reallıqlarla gərək hesablaşaq və təbii ki, hesablaşırıq. Suverenliyimizin, ərazi bütövlüyümüzün, xalqımızın bundan sonra azad, müstəqil xalq kimi yaşamasının bir zəmanəti var, o da bizim iradəmiz, qətiyyətimiz, hərbi gücümüz, xalqımızın bir yumruq kimi birləşməsi, imanımız və milli dəyərlərimizdir.

Azadlığımızı heç də rahat əldə etməmişik. Xalqın azadlıq eşqinə tuşlanan işğalçı silahlar qanımızı axıtsa da, ürəyimizi susdursa da, azadlıq istəyimizi susdura bilmədi. Çünki azadlıq xalqımızın ruhunda doğulan elə bir həqiqətdir ki, onun qarşısına silahla çıxmaq mümkündür, onu məhv etmək mümkün deyil. Necə ki, şər qüvvələr bunu bacarmadılar.

1991-ci ildə Azərbaycan tarixi müstəqilliyini qazandıqdan sonra ölkəmiz az qala 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin taleyini yenidən yaşayacaqdı. Müstəqilliyimiz Cümhuriyyət dövründə olduğu kimi yenidən ağır sınaqlarla üz-üzə qaldı. Tarix düz bir əsr sonra qarşımıza eyni həqiqətlə çıxdı. Baş verən proseslər bir daha sübut etdi ki, azadlığı qazanmaq tarixin hadisəsidir, onu qorumaq isə xalqın taleyini müəyyən edən böyük məsuliyyətdir.

Müstəqil ölkəmizin o vaxtkı rəhbərliyi bu məsuliyyəti dərk etmədi və nəticə etibarilə torpaqlarımız işğal olundu, tariximizin ən ağır müsibətlərindən olan Xocalı faciəsini yaşadıq. Arxasında möhkəm dövlətçilik düşüncəsi olmayan müstəqilliyimizin isə bağrı çatlayırdı. Yarıtmaz dövlət siyasəti xalqın azadlıq arzusu ilə dövlət idarəçiliyi arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirirdi. Dövlətin gələcəyi ilə bağlı məsuliyyət hissinin zəifləməsi, siyasi iradənin yoxluğu və milli maraqların arxa plana keçməsi müstəqilliyimizin özülünü sarsıtdı.

Xalqın əziyyətlə qazandığı azadlığı dövlətin gücü və iradəsi qoruya bilmədi, müstəqilliyimiz tarixin ən ağır itkiləri qarşısında müdafiəsiz qaldı. Belə bir vəziyyətdə xalqın təkidli tələbi ilə Heydər Əliyev siyasi hakimiyyətə qayıtdı. Böyük Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə Azərbaycanda dövlətçilik düşüncəsi yenidən siyasi iradənin əsası oldu, itirilmək təhlükəsi ilə baş-başa qalan müstəqilliyimiz möhkəm dayaqlar üzərində yeni mərhələyə qədəm qoydu. Ordusu, silahı olmayan, torpaqları işğal olunan Azərbaycanın siyasi olimpində Heydər Əliyev erası başlandı. Ulu öndər qurtuluş yoluna qədəm qoyan Azərbaycanın qarşısında dayanan ən ağır vəzifələri ardıcıl şəkildə həll etməyə başladı. Atəşkəsin əldə olunması, güclü ordunun yaradılması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və iqtisadi dayaqların formalaşdırılması ölkəmizin gələcəyinə aparan yolun əsas sütunlarına çevrildi. Azərbaycan dövləti belə quruldu, gələcək hədəflər müəyyənləşdirildi. Heydər Əliyev millətin arzusu, xəyalı olan ölkəmizin suverenliyinin tam bərpasını böyük missiya üçün doğulmuş və özü qədər inandığı İlham Əliyevə etibar etdi. Prezident İlham Əliyev bu inamı dövlət iradəsinə, dövlət iradəsini isə tarixi zəfərə çevirən lider kimi Azərbaycanın epoxal manifestini yazdı. Beləliklə, millətin ən böyük arzusu Ali Baş Komandanın siyasi iradəsində tarixi həqiqətə, tarixi zəfər isə dövlətçilik iradəsinin əbədi yaddaşına həkk olundu.

44 günlük Qarabağ müharibəsindən sonra Prezident İlham Əliyev qətiyyətlə bəyan etdi ki, Azərbaycanın heç bir qarış torpağı müzakirə mövzusu ola bilməz. Torpaq bizimdir, onun bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq milli haqqımızdır. Bu haqqın qarşısında heç bir qüvvə dayana bilməz.

Ölkə başçısının rəhbərliyi ilə həyata keçirilən birgünlük antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağda separatizmin və qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyətinə son qoyuldu. Azərbaycan Ordusunun peşəkarlığı, yüksək döyüş hazırlığı və qəhrəmanlığı sayəsində düşmənin müqaviməti qırıldı, üçrəngli bayrağımız Xankəndidə ucaldıldı. Bu tarixi hadisə Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bütün ölkə ərazisində bərpasını təmin etdi.

Beləliklə, xalqımız Prezident İlham Əliyevin liderliyi sayəsində uzun illər milli yaddaşımızda yaşayan ən mühüm problemi həll etdi. Qarabağda dalğalanan üçrəngli bayraq dövlətimizin gücünü, xalqımızın birliyini və tarixi ədalətin bərpasını bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

28 may azadlığın adını tarixə yazdı. Böyük Heydər Əliyev 28 mayda bəyan edilmiş azadlığımızı xainlərə, daxili və xarici düşmənlərə qarşı 15 iyunda qurtuluş savaşı açaraq qorudu və qalibiyyətlə dövlətçilik iradəsini yenidən siyasi gücə çevirdi. 20 sentyabrda isə Prezident İlham Əliyev bizim haqqımızı bizə qaytardı, Azərbaycanın öz taleyinə və öz torpağına tam sahib olmasını təmin etdi. 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycanın milli iradəsi ilə dövlət iradəsi bir bütövlükdə tamamlandı, dövlət hakimiyyəti ölkənin bütün ərazisində bərqərar oldu və suverenliyimiz tam təmin edildi.

“Qarabağ Azərbaycandır!” nidası ilə başlayan böyük mübarizə Lider–Xalq vəhdətinin yaratdığı qüdrət və dəmir iradə ilə Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpasına gətirib çıxardı. Böyük güclərin himayəsinə arxalanan düşmən bu tarixi iradənin və milli gücün qarşısında pərən-pərən düşdü. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməklə tarix qarşısında haqqını, dövlət qarşısında məsuliyyətini, gələcək nəsillər qarşısında müqəddəs borcunu yerinə yetirdi. Dəmir iradənin qələbəsi tariximizin ən şərəfli hadisələrindən biri kimi yaddaşımıza həkk olundu.

28 may azadlığımızın, 15 iyun dövlətçilik iradəmizin, 20 sentyabr isə həmin tarixi iradənin tam suverenliyə qovuşduğu günün ifadəsidir. Bu tarixlər bir xalqın azadlıq arzusundan dövlətçilik əzminə, dövlətçilik əzmindən ərazi bütövlüyü və suverenlik həqiqətinə uzanan böyük tarixi yolun mühüm mərhələləridir. Ölkəmizin ərazi bütövlüyünün tam bərpa olunması çoxəsrlik tariximizin ən böyük sərkərdəsi Prezident İlham Əliyevin qətiyyəti, siyasi iradəsi və dövlətçilik strategiyası ilə Azərbaycanın tarixi haqqının bərpasına çevrildi. Bu zəfər xalqın yaddaşında qətiyyətin, liderliyin və tarixi ədalətin təntənəsi kimi yaşayacaq. Uzun illər ərzində ölkəmizin daxilində kök salmış separatizmin kökü İlham Əliyevin böyük sərkərdəliyi ilə kəsildi. Həkim kimi qeyd edim ki, şovinizm və separatçılıq şübhəsiz yaddaşını itirməyən xroniki xəstəlikdir. Bölgənin siyasi yaddaşında İlham Əliyev liderliyi var olduqca bu xəstəliyin yenidən kök salması mümkünsüzdür və sülh silahların susduğu andan başlayır, düşüncələrin dəyişdiyi zaman möhkəmlənir. Keçmişin xəstəlikləri isə sağlam siyasi iradə qarşısında öz gücünü itirir.

15 İyun - Milli Qurtuluş Günü milli dövlətçilik tariximizdə dönüş nöqtəsi olaraq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər il Azərbaycanda böyük ehtiramla qeyd olunan həmin gün ölkənin ictimai-siyasi həyatında sabitliyin bərpası və yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcı kimi yadda qalmışdır.

1969-cu ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev respublika rəhbərliyinə gəlişindən sonra ölkənin sosial-iqtisadi həyatında genişmiqyaslı yüksəliş mərhələsi başlanmışdır. Sənayeləşmə prosesinin sürətləndirilməsi, yeni istehsal sahələrinin yaradılması və iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi nəticəsində respublikanın sosial-iqtisadi tərəqqisi sürətlənmiş, ümumi inkişaf göstəriciləri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmişdir. Kənd təsərrüfatı sahəsində aparılan məqsədyönlü islahatlar məhsuldarlığın artmasına, yeni aqrar texnologiyaların tətbiqinə və meliorasiya sistemlərinin genişləndirilməsinə səbəb olmuşdur. Elm və təhsil sahəsində həyata keçirilən siyasət nəticəsində yeni ali məktəblər və elmi-tədqiqat institutları yaradılmışdır.

1990-cı illərin əvvəllərində respublikada siyasi böhran hökm sürürdü. 1993-cü il iyunun 9-da Ulu Öndər Heydər Əliyev xalqın təkidli tələbi ilə ölkəni bu ağır vəziyyətdən çıxarmaq üçün Bakıya gəldi. İyunun 15-də Ümummilli Lider Heydər Əliyev parlamentin qərarı ilə Ali Sovetin sədri seçilmişdir. Bu mühüm tarixi gün xalqımızın yaddaşına Milli Qurtuluş Günü kimi daxil olmuşdur. Qısa müddət ərzində Ulu Öndər tərəfindən həyata keçirilən qətiyyətli addımlar nəticəsində ölkədə ictimai-siyasi sabitlik təmin olunmuş, dövlət strukturlarının fəaliyyəti bərpa edilmiş və mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sistemi formalaşdırılmışdır. Bu sabitlik sonrakı islahatların həyata keçirilməsi üçün fundamental baza rolunu oynamışdır.

1994-cü il mayın 12-də Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanan atəşkəs sazişi nəticəsində hərbi əməliyyatların dayandırılması mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Bu addım respublikada ictimai-siyasi sabitliyin möhkəmlənməsinə zəmin yaratdı.

1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” ölkənin iqtisadi inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoyaraq iri həcmdə xarici investisiyaların cəlb edilməsinə, enerji sektorunun sürətli inkişafına və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə imkan yaratdı. Eyni zamanda, ordu quruculuğu sahəsində həyata keçirilən islahatlar müdafiə potensialının gücləndirilməsinə, Silahlı Qüvvələrin formalaşdırılmasına və milli təhlükəsizliyin etibarlı təmin olunmasına mühüm töhfə verdi.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən referendum (ümumxalq səsverməsi) nəticəsində qəbul edilən Konstitusiya hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atılan ən mütərəqqi addımlardan biridir. Sosial-iqtisadi sahədə aparılan islahatlar bazar iqtisadiyyatının formalaşmasına, sahibkarlığın inkişafına, regionların tərəqqisinə və əhalinin rifah halının yüksəlməsinə xidmət etdi. Təhsil və səhiyyə sahələrində həyata keçirilən yeniliklər insan kapitalının inkişafına, vətəndaşların keyfiyyətli təhsil və tibbi xidmətlərlə təmin olunmasına şərait yaratdı. Beləliklə, həmin dövrdə müəyyənləşdirilən inkişaf strategiyası dövlətin gələcək yüksəlişinin əsasını təşkil edərək ölkənin davamlı inkişaf yolunu müəyyənləşdirdi.

Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən müəyyənləşdirilən xarici siyasət strategiyası müasir dövlətçiliyin formalaşmasında və beynəlxalq münasibətlər sistemində həlledici rol oynamışdır. Bu siyasət balanslı, çoxşaxəli və milli maraqlara əsaslanan diplomatik xətt üzərində qurulmuş, qlobal güc mərkəzləri arasında tarazlığın qorunmasına və dövlətin müstəqil siyasi kursunun təmin olunmasına xidmət etmişdir. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasət konsepsiyası qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərinə əsaslanaraq ölkənin beynəlxalq nüfuzunun sürətlə artmasına şərait yaratmışdır.

Müstəqilliyin ilk illərində mövcud olan mürəkkəb geosiyasi vəziyyət və regionda davam edən münaqişələr fonunda düzgün xarici siyasət kursunun müəyyənləşdirilməsi dövlət üçün strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi praqmatik xarici siyasət strategiyası Azərbaycanın qlobal arenada etibarlı tərəfdaş kimi tanınmasına zəmin yaratdı.

Nəqliyyat və kommunikasiya layihələri də xarici siyasət strategiyasının mühüm tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Regionun tranzit potensialının artırılması məqsədilə həyata keçirilən layihələr ölkəni Şərq və Qərb arasında mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən birinə çevirmiş, beynəlxalq yükdaşımalarında strateji mövqeyini daha da gücləndirmişdir. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, neft və qaz kəmərləri kimi iri infrastruktur layihələri beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsinə, regional inteqrasiyanın güclənməsinə və ölkənin strateji əhəmiyyətinin artmasına xidmət etmişdir. Bu layihələr nəticəsində ölkə yalnız enerji istehsalçısı deyil, həm də mühüm tranzit mərkəz kimi tanınmışdır.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kurs Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. İqtisadiyyatın rəqabətqabiliyyətliliyi artırılmış, genişmiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirilmiş və sosial rifahın yüksəldilməsi istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olunmuşdur. Eyni zamanda, Silahlı Qüvvələrin döyüş qabiliyyəti və müdafiə potensialı əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilmiş, dövlət təhlükəsizliyinin daha etibarlı şəkildə təmin olunmasına şərait yaranmışdır. Məhz bu ardıcıl və məqsədyönlü siyasət ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının əsasını təşkil etmişdir.

Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı şanlı Qələbə nəticəsində 30 ilə yaxın işğal altında qalmış tarixi torpaqlarımız azad edilmişdir. Bu Zəfər həm qətiyyətli siyasi iradənin, həm də güclü ordu quruculuğunun məntiqi nəticəsi kimi dəyərləndirilir. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində separatizmə son qoyulmuş, ölkəmizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü tam təmin edilmişdir.

Hazırda Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri aparılır. Müasir şəhər və kəndlərin salınması, infrastrukturun yenidən qurulması, nəqliyyat və enerji layihələrinin icrası bölgələrimizin sürətli dirçəlişinə xidmət edir. Məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı mərhələli şəkildə təmin olunur və yeni həyat şəraiti yaradılır.

İctimai-siyasi sabitliyin etibarlı şəkildə qorunması, sosial-iqtisadi inkişafın davamlı xarakter alması və milli maraqların qətiyyətlə təmin olunması sayəsində əldə olunan mühüm nailiyyətlər Azərbaycanın hərtərəfli tərəqqisini və artan qüdrətini nümayiş etdirir. Bu uğurlar müstəqil dövlətimizin daha güclü, rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı gələcəyə doğru inamla irəlilədiyini təsdiqləyir.

Kanalim1.com-un və Mexfifikir qəzetinin təsisçisi Hacı Ruslan Həsənov - Azərbaycanın müasir inkişaf tarixindən bəhs edilərkən Prezident İlham Əliyevin adı xüsusi ehtiramla çəkilir. Onun rəhbərliyi ilə ölkəmiz son illərdə yalnız iqtisadi və siyasi sahədə deyil, eyni zamanda beynəlxalq nüfuz, hərbi güc və sosial rifah baxımından da mühüm nailiyyətlər əldə etmişdir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət Azərbaycanın regionun ən güclü dövlətlərindən birinə çevrilməsində mühüm rol oynamışdır.

İlham Əliyevin daxili siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri vətəndaş rifahının yüksəldilməsi olmuşdur. Ölkənin bütün bölgələrində həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr nəticəsində yeni yollar çəkilmiş, məktəblər, xəstəxanalar, sosial obyektlər tikilmiş, insanların yaşayış şəraiti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılmışdır. Dövlət başçısının daim insanların problemlərinə həssas yanaşması, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində qəbul etdiyi qərarlar xalq tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi sosial siyasət xüsusilə aztəminatlı ailələrin, şəhid ailələrinin, qazilərin və həssas təbəqələrin rifahının yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. Dövlət tərəfindən minlərlə ailənin mənzil və evlə təmin olunması, sosial ödənişlərin artırılması, müharibə iştirakçılarına göstərilən diqqət və qayğı bu siyasətin əsas göstəricilərindəndir. Bu yanaşma dövlət-vətəndaş münasibətlərini daha da möhkəmləndirmişdir.

Azərbaycan xalqının Prezident İlham Əliyevə olan rəğbəti və etimadı təsadüfi deyil. Çünki dövlət başçısı hər zaman xalqın yanında olub, insanların qayğılarını dinləyib, onların rifahı üçün mühüm addımlar atıb. Müxtəlif bölgələrə etdiyi səfərlər zamanı vətəndaşlarla birbaşa ünsiyyət qurması, onların müraciətlərinə həssas yanaşması Prezidentlə xalq arasında güclü mənəvi bağ formalaşdırmışdır.

İlham Əliyevin xarici siyasətdə nümayiş etdirdiyi peşəkarlıq və qətiyyət də Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirib. Dövlətimizin milli maraqlarının qorunması istiqamətində həyata keçirilən ardıcıl siyasət nəticəsində Azərbaycan dünya miqyasında etibarlı tərəfdaş kimi tanınıb. Ölkəmiz bir çox beynəlxalq təşkilatlarda söz sahibi olmuş, regional və qlobal layihələrin əsas iştirakçılarından birinə çevrilmişdir.

Azərbaycanın enerji siyasətində əldə etdiyi uğurlar da Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən strategiyasının nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Reallaşdırılan beynəlxalq enerji layihələri ölkəmizin iqtisadi qüdrətini artırmaqla yanaşı, Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini də daha da yüksəltmişdir. Bu gün Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi sahəsində Avropanın etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi qəbul olunur.

Prezident İlham Əliyevin adı ilə bağlı ən böyük tarixi hadisələrdən biri isə şübhəsiz ki, Qarabağın işğaldan azad edilməsidir. Uzun illər ərzində aparılan məqsədyönlü siyasət, güclü ordu quruculuğu və milli birliyin təmin olunması nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. Bu tarixi zəfər xalqımızın qürur mənbəyinə çevrildi və Azərbaycanın müasir tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoydu.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində geniş quruculuq və bərpa işləri həyata keçirilir. Müasir şəhərlər, kəndlər, məktəblər, xəstəxanalar, yollar və digər infrastruktur layihələri regionun simasını dəyişir. Uzun illər həsrətində qaldıqları doğma torpaqlarına qayıdan insanlar artıq öz yurdlarında yaşayır, işləyir və gələcəklərini qururlar. Qarabağda həyatın yenidən canlanması dövlət siyasətinin uğurlu nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

Şəhid ailələrinə və qazilərə göstərilən diqqət və qayğı da dövlət başçısının fəaliyyətində xüsusi yer tutur. Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların ailələrinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, qazilərin müalicəsi, reabilitasiyası və məşğulluğunun təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən layihələr cəmiyyət tərəfindən yüksək dəyərləndirilir. Bu siyasət dövlətin öz qəhrəmanlarına verdiyi dəyərin parlaq nümunəsidir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz gücünə arxalanan, milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edən, inkişaf edən və gələcəyə inamla baxan bir dövlətə çevrilmişdir. Dövlətçilik ənənələrinə sadiqlik, xalqın rifahına xidmət edən siyasət, beynəlxalq nüfuzun möhkəmləndirilməsi və Qarabağda aparılan böyük quruculuq işləri onun fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu gün Azərbaycan gələcəyə inamla addımlayır və əldə olunan uğurlar ölkəmizin daha böyük nailiyyətlər qazanacağına əminlik yaradır.

Tarixdə nadir hallarda elə liderlər yetişir ki, onların fəaliyyəti yalnız yaşadıqları dövrü deyil, gələcək onillikləri də müəyyən edir. Heydər Əliyev məhz belə şəxsiyyətlərdəndir. Onun anadan olmasının 103-cü ildönümü Azərbaycan xalqı üçün sadəcə anım günü deyil, həm də milli dövlətçilik düşüncəsinin necə formalaşdığını və möhkəmləndiyini anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Heydər Əliyevin həyat yolu məqsədyönlülüyün, zəhmətin və böyük məsuliyyət hissinin təcəssümüdür. O, siyasətdə hər zaman milli maraqları əsas götürərək Azərbaycanın gələcəyini düşünən lider kimi çıxış etmişdir. Onun qərarları qısa müddətli uğurlara deyil, uzunmüddətli sabitliyə və inkişaf strategiyasına hesablanmışdı.

Sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik etdiyi illər ölkənin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Sənaye sahəsində böyük irəliləyişlər əldə olundu, kənd təsərrüfatı inkişaf etdirildi, təhsil və elm sahəsində mühüm nailiyyətlər qazanıldı. Bu dövrdə yaradılan iqtisadi və intellektual baza müstəqillik illərində Azərbaycanın dirçəlişində əsas rol oynadı.

Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycan çox mürəkkəb və çətin vəziyyətlə üzləşmişdi. Siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhran və təhlükəsizlik problemləri ölkəni dağılmaq təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qoymuşdu. Dövlət institutlarının zəifləməsi və idarəetmədə yaranan boşluqlar vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdı. Belə bir zamanda Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın xilası oldu. Onun qətiyyəti və siyasi iradəsi sayəsində ölkədə sabitlik təmin edildi və dövlət idarəçiliyi yenidən quruldu.

Onun rəhbərliyi ilə hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Konstitusiya qəbul olundu, dövlət idarəetmə sistemi təkmilləşdirildi və qanunun aliliyi təmin edildi. Azərbaycan beynəlxalq aləmdə etibarlı tərəfdaş kimi tanınmağa başladı və öz müstəqil siyasətini uğurla həyata keçirdi.

Heydər Əliyevin iqtisadi siyasəti Azərbaycanın gələcək inkişafını təmin edən əsas istiqamətlərdən biri oldu. Xüsusilə enerji sahəsində həyata keçirilən “Əsrin müqaviləsi” ölkənin iqtisadi həyatında dönüş nöqtəsi yaratdı. Bu müqavilə sayəsində Azərbaycana böyük investisiyalar cəlb olundu və ölkənin iqtisadi sabitliyi təmin edildi.

Onun ideoloji mirası olan azərbaycançılıq fəlsəfəsi bu gün də milli birliyin əsasını təşkil edir. Bu ideya xalqın milli kimliyini qorumaqla yanaşı, onu vahid məqsəd ətrafında birləşdirir və güclü dövlət modelinin formalaşmasına xidmət edir.

Bu gün Ulu Öndərin siyasi kursu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan regionda güclü və nüfuzlu dövlətə çevrilmiş, iqtisadi və siyasi sahələrdə mühüm uğurlar əldə etmişdir.

Bu siyasətin ən mühüm nəticələrindən biri isə Qarabağın azad olunması olmuşdur. Bu tarixi qələbə Azərbaycan xalqının birliyinin və dövlətin gücünün parlaq nümunəsi kimi yadda qalmışdır.

Bu gün azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın gələcəyə olan inamını əks etdirir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində yeni həyat başlayır, müasir şəhərlər və kəndlər salınır, infrastruktur layihələri həyata keçirilir.

Heydər Əliyevin 103-cü ildönümü münasibətilə onu ehtiramla yad edərkən bir daha əmin oluruq ki, onun irsi Azərbaycan üçün əbədi və tükənməzdir. Onun dövlətçilik fəlsəfəsi bu gün də ölkəmizin inkişaf yolunu müəyyən edir və gələcək nəsillər üçün yol göstərir.

Ulu Öndərin adı Azərbaycan tarixində daim yaşayacaq və onun qurduğu dövlətçilik modeli hər zaman uğurların əsasını təşkil edəcək.

Azərbaycan tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti təkcə bir dövrün hadisəsi kimi deyil, bütöv bir millətin taleyini dəyişən strateji dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Heydər Əliyev məhz belə nadir liderlərdən biridir. Onun 103-cü ildönümü yalnız bir xatirə deyil, həm də müasir Azərbaycan dövlətinin hansı siyasi iradə, uzaqgörənlik və müdriklik üzərində formalaşdığını göstərən mühüm bir tarixi mərhələdir.

Heydər Əliyev dövlət idarəçiliyinə sadəcə vəzifə kimi deyil, xalq qarşısında məsuliyyət və milli missiya kimi yanaşırdı. Onun siyasi baxışlarının mərkəzində sabitlik, davamlı inkişaf və dövlətin gücləndirilməsi dayanırdı. O, hər zaman gələcəyi düşünən, riskləri əvvəlcədən dəyərləndirən və qərarlarını milli maraqlara əsaslandıran lider idi. Bu xüsusiyyətlər onu Azərbaycan tarixində xüsusi yerə sahib olan dövlət xadiminə çevirdi.

Sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik etdiyi illər ölkənin inkişafında mühüm mərhələ yaratdı. Bu dövrdə sənaye potensialı genişləndirildi, kənd təsərrüfatı modernləşdirildi, regionların iqtisadi inkişafı təmin olundu. Təhsil və elm sahəsinə göstərilən diqqət yeni nəsil kadrların yetişməsinə şərait yaratdı. Bu illərdə formalaşan iqtisadi və intellektual baza sonradan müstəqil Azərbaycanın əsas dayağı oldu.

Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycan ağır və mürəkkəb böhranla üz-üzə qalmışdı. Siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi tənəzzül və idarəetmə zəifliyi ölkəni ciddi təhlükə altına salmışdı. Dövlət institutları zəifləyir, ictimai sabitlik pozulurdu. Belə bir kritik mərhələdə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın xilası kimi tarixə düşdü. Onun qətiyyətli addımları sayəsində qısa müddətdə sabitlik bərpa olundu və dövlət idarəçiliyi yenidən formalaşdırıldı.

Onun rəhbərliyi ilə hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində əsaslı islahatlar həyata keçirildi. Yeni Konstitusiya qəbul olundu, dövlət institutları gücləndirildi, qanunun aliliyi təmin edildi. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini möhkəmləndirərək müstəqil və etibarlı dövlət kimi tanındı.

Heydər Əliyevin iqtisadi strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri enerji siyasəti idi. “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi tarixində dönüş yaradan mühüm hadisə oldu. Bu müqavilə ölkəyə böyük həcmdə xarici investisiya cəlb etdi, iqtisadi sabitliyi gücləndirdi və Azərbaycanın qlobal enerji bazarında strateji mövqeyini möhkəmləndirdi. Bu addım uzunmüddətli inkişafın əsasını qoydu.

Onun ideoloji irsi olan azərbaycançılıq bu gün də milli birliyin və dövlətə sədaqətin əsas sütunlarından biridir. Bu ideya xalqın milli kimliyini qoruyaraq onu vahid məqsəd ətrafında birləşdirir və dövlətin güclənməsinə xidmət edir. Heydər Əliyev üçün güclü dövlət yalnız iqtisadi və hərbi güc deyil, həm də mənəvi birlik və milli həmrəylik üzərində qurulurdu.

Bu gün Ulu Öndərin müəyyən etdiyi inkişaf xətti Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə davam etdirilir. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan regionda güclü, sabit və nüfuzlu dövlətə çevrilmiş, iqtisadi və siyasi sahələrdə mühüm nailiyyətlər əldə etmişdir. Dövlətin inkişafı strateji planlama və davamlı islahatlar üzərində qurulmuşdur.

Bu siyasətin ən mühüm nəticələrindən biri isə Qarabağın azad olunması oldu. Bu tarixi qələbə Azərbaycan xalqının birliyinin, dövlətin gücünün və liderlik iradəsinin təntənəsi kimi tarixə düşdü. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımız azad edildi və ölkənin ərazi bütövlüyü bərpa olundu.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın gələcəyə baxışını əks etdirir. Yeni şəhərlər, kəndlər, yollar və müasir infrastruktur layihələri regionu yenidən dirçəldir və həyatın bərpasını təmin edir.

Heydər Əliyevin 103-cü ildönümü bir daha göstərir ki, onun yaratdığı dövlətçilik məktəbi zaman keçdikcə daha da möhkəmlənir və aktuallığını qoruyur. Onun ideyaları bu gün də Azərbaycanın inkişaf yolunun əsas istiqamətverici qüvvəsidir.

Ulu Öndərin adı Azərbaycan tarixində əbədi yaşayacaq. Onun qurduğu dövlətçilik sistemi isə gələcək nəsillərə yol göstərən sarsılmaz bir məktəb olaraq daim yaşayacaq və ölkəmizin daha parlaq gələcəyə doğru irəliləməsinə xidmət edəcək.

Azərbaycan tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların adı bir dövrü deyil, bütöv bir dövlətin varlığını və davamlılığını ifadə edir. Heydər Əliyev məhz belə nadir liderlərdən biridir. Onun 103-cü ildönümü Ulu Öndərin xatirəsinə ehtiram olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycanın hansı ideya və iradə üzərində qurulduğunu dərk etmək üçün mühüm bir tarixi məqamdır.

Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti klassik idarəetmə anlayışından çox-çox geniş idi. O, dövlətə yalnız idarə olunan sistem kimi deyil, milli təhlükəsizliyin, sabitliyin və inkişafın əsas dayağı kimi yanaşırdı. Onun liderlik fəlsəfəsi hər zaman gələcəyə hesablanmış, riskləri əvvəlcədən görən və ölkəni təhlükələrdən qoruyan strateji düşüncəyə əsaslanırdı.

Sovet dövründə onun rəhbərliyi altında Azərbaycan iqtisadi və sosial baxımdan ciddi inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Sənaye müəssisələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi, infrastrukturun genişləndirilməsi ölkənin potensialını artırdı. Eyni zamanda təhsil və elm sahəsinə göstərilən diqqət gələcək dövlət quruculuğunun ən vacib insan resursunu formalaşdırdı.

Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycan ağır və təhlükəli vəziyyətlə üz-üzə qalmışdı. Siyasi xaos, iqtisadi çöküş və dövlət institutlarının zəifləməsi ölkəni dağılmaq həddinə gətirmişdi. Belə bir kritik mərhələdə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı təkcə siyasi dəyişiklik deyil, milli qurtuluşun başlanğıcı oldu. O, qısa müddətdə sabitliyi təmin edərək dövlətin əsaslarını yenidən bərpa etdi.

Onun rəhbərliyi ilə hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində fundamental addımlar atıldı. Yeni Konstitusiya qəbul olundu, idarəetmə sistemi formalaşdırıldı, ordu quruculuğu gücləndirildi. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil siyasət aparan və öz mövqeyini qoruyan dövlət kimi formalaşdı.

Heydər Əliyevin iqtisadi strategiyasının əsas dayaqlarından biri enerji siyasəti idi. “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu saziş ölkəyə böyük investisiya axını gətirdi, iqtisadi sabitliyi təmin etdi və Azərbaycanın dünya enerji bazarında mövqeyini gücləndirdi. Bu, strateji düşüncənin real nəticəsi idi.

Onun yaratdığı ideoloji məktəb – azərbaycançılıq – bu gün də milli birliyin əsas sütunudur. Bu ideya xalqı vahid kimlik, dövlətə sədaqət və milli maraqlar ətrafında birləşdirir. Heydər Əliyev üçün güclü dövlət yalnız iqtisadi göstəricilərlə deyil, xalqın birliyi və mənəvi gücü ilə ölçülürdü.

Bu gün Ulu Öndərin müəyyən etdiyi inkişaf yolu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə davam etdirilir. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan regionda güclü siyasi mövqeyə sahib olmuş, iqtisadi baxımdan dayanıqlı və sabit dövlətə çevrilmişdir.

Bu davamlı siyasətin ən mühüm tarixi nəticəsi isə Qarabağın azad olunması oldu. Bu qələbə Azərbaycan dövlətinin gücünü, xalqın birliyini və milli iradənin sarsılmazlığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlar azad olundu və ərazi bütövlüyü bərpa edildi.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın gələcəyə baxışının real göstəricisidir. Yeni şəhərlər, kəndlər, yollar və müasir infrastruktur layihələri regionu yenidən həyata qaytarır. Bu proses təkcə tikinti deyil, həm də milli dirçəlişin simvoludur.

Heydər Əliyevin 103-cü ildönümü bir daha sübut edir ki, onun irsi zamanla dəyərini itirmir, əksinə daha da güclənir. O, Azərbaycan dövlətçiliyinin ideya memarı, sabitliyin təminatçısı və milli inkişaf yolunun banisidir.

Ulu Öndərin adı Azərbaycan tarixində əbədi yaşayacaq. Onun yaratdığı dövlətçilik məktəbi isə hər zaman ölkəmizin inkişafına istiqamət verən sarsılmaz bir dayağa çevrilmişdir.

Bakı beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edən, sabitliyi və strateji baxışı ilə seçilən dövlət kimi artıq qlobal diplomatiyanın mühüm platformalarından birinə çevrilib. Azərbaycanın paytaxtı təkcə regional deyil, həm də Avrasiya miqyasında dialoq, əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə olunduğu əsas mərkəzlərdən biri kimi tanınır. Bu reallığın arxasında isə uzaqgörən siyasi kurs, balanslı xarici siyasət və ölkəni qlobal tərəfdaşlıqların vacib iştirakçısına çevirən dövlət başçısının ardıcıl düzgün strategiyası dayanır.

Məhz bu kontekstdə 2026-cı il martın 11-də Azərbaycanın Prezidenti İlham Əliyev ilə Antonio Koşta arasında keçirilən görüş və verilən bəyanatlar Avropa İttifaqı Şurası ilə Azərbaycan münasibətlərinin yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərən mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında əlaqələr hazırda müxtəlif səviyyələrdə tərəfdaşlığın fəal mərhələsindədir. Son illər ərzində Avropa Komissiyası rəsmilərinin Azərbaycana intensiv səfərləri, yüksək səviyyəli dialoqun davamlılığı və yeni iqtisadi təşəbbüslər tərəflər arasında strateji əməkdaşlığın genişlənməsindən xəbər verir.

İqtisadi göstəricilər də bu dinamikanı aydın şəkildə təsdiqləyir. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, 2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycanın ümumi ticarət dövriyyəsinin təxminən 50 faizi Avropa İttifaqının payına düşüb. Bu fakt Avropa İttifaqının Azərbaycanın bir nömrəli ticarət tərəfdaşı olduğunu bir daha göstərir.

Eyni zamanda, əməkdaşlıq artıq yalnız ticarət müstəvisində deyil. Qarşılıqlı investisiyalar, sənaye layihələri və yeni maliyyə imkanları tərəfdaşlığın iqtisadi əsaslarını daha da gücləndirir. Azərbaycan artıq təkcə investisiya cəlb edən ölkə deyil, həm də Avropada aktiv sərmayə yatıran dövlət kimi çıxış edir.

Azərbaycan–Aİ münasibətlərinin əsas sütunlarından biri enerji əməkdaşlığıdır. Xüsusilə 2022-ci ildə Azərbaycan və Avropa Komissiyası arasında imzalanmış enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq sənədi bu əlaqələri daha sistemli və uzunmüddətli xarakterə gətirib.

Hazırda Avropa İttifaqının 10 üzvü Azərbaycan qazı ilə təmin olunur və ümumilikdə 16 ölkə Azərbaycanın enerji resurslarını idxal edir. Bu göstərici Azərbaycanı boru kəmərləri vasitəsilə geniş coğrafiyaya qaz ixrac edən aparıcı ölkələrdən birinə çevirib.

Bu prosesdə mühüm rol oynayan layihə Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində strateji əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu layihə vasitəsilə Azərbaycan qazı Avropa bazarlarına çatdırılır və alternativ enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə töhfə verir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatına görə, yaxın iki-üç il ərzində Azərbaycan qaz hasilatını əhəmiyyətli dərəcədə artırmağı planlaşdırır. Yeni yataqların istismara verilməsi nəticəsində mövcud həcmlərə əlavə olaraq minimum 10 milyard kubmetr qazın bazara çıxarılması nəzərdə tutulur.

Azərbaycan enerji əməkdaşlığını yalnız ənənəvi karbohidrogen resursları ilə məhdudlaşdırmır. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, ölkə paralel olaraq bərpaolunan enerji istiqamətində də böyük layihələr həyata keçirir.

Külək, Günəş və su elektrik enerjisi üzrə geniş potensiala malik olan Azərbaycan yaxın 5–6 il ərzində ixrac üçün hazır olan 6–8 giqavatlıq bərpaolunan enerji gücü yaratmağı planlaşdırır. Xəzər hövzəsində külək enerjisi, ölkənin cənub və qərb bölgələrində isə günəş enerjisi layihələri artıq beynəlxalq investorların diqqətini cəlb edir.

Bu istiqamətdə Avropa tərəfdaşları ilə ötürülmə xətləri, dənizaltı enerji kabelləri və yeni enerji infrastrukturu layihələri müzakirə olunur ki, bu da gələcəkdə “yaşıl enerji”nin Avropaya ixracı üçün yeni imkanlar yaradır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri regionda formalaşan yeni sülh mühitidir. Azərbaycan müstəqilliyini 1991-ci ildə bərpa etsə də, dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, ölkə yalnız son yeddi ay ərzində tam sülh şəraitində yaşamağa başlayıb.

Azərbaycan ilə Ermənistan arasında paraflanmış sülh sazişi regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına şərait yaradıb. Artıq iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətində də konkret addımlar atılır. Azərbaycan Ermənistana mühüm neft məhsullarının təchizatına başlayıb, eyni zamanda digər ölkələrdən Ermənistana yönələn yüklərin Azərbaycan ərazisindən tranziti üçün məhdudiyyətlər aradan qaldırılıb.

Bu addımlar yalnız siyasi bəyanatlar deyil, real əməkdaşlıq nümunələri kimi sülh prosesinə praktiki məzmun qazandırır. Orta Dəhliz və yeni iqtisadi imkanlar da zamanın prioritet mövzularındandır.

Regionda sülh mühitinin yaranması logistika və nəqliyyat sahəsində də yeni perspektivlər açır. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsinin genişlənməsi Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrinin daha sürətli və təhlükəsiz şəkildə inkişafına imkan verir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu marşrutda mühüm tranzit rolunu təmin edir. Bakı artıq Şərq–Qərb nəqliyyat xəttinin əsas qovşaqlarından biri kimi çıxış edir və bu mövqe ölkənin geoiqtisadi əhəmiyyətini daha da artırır.

Bütün bu amillər göstərir ki, Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətləri yalnız enerji və ticarətlə məhdudlaşmır. Bu əməkdaşlıq təhlükəsizlik, logistika, yaşıl enerji, investisiya və regional sabitlik kimi çoxşaxəli sahələri əhatə edən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında ifadə olunan fikirlər Azərbaycanın həm regional, həm də qlobal səviyyədə məsuliyyətli tərəfdaş kimi çıxış etdiyini göstərir. Siyasi iradə, iqtisadi potensial və sülhə yönəlmiş siyasət Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərini daha da dərinləşdirəcək əsas faktorlar kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu baxımdan, Bakıda keçirilən görüş və səsləndirilən bəyanatlar təkcə ikitərəfli münasibətlərin inkişafını deyil, eyni zamanda Avrasiyada formalaşan yeni əməkdaşlıq arxitekturasını da əks etdirən mühüm siyasi hadisə kimi tarixə düşür.