
Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqı Şirvan Şəhər Komitəsinin sədri Niyazi Nəcəfov - 8 noyabr Şuşanın tarixində həm azadlığın müjdələndiyi gün, həm də şəhərin yeni həyatının başlanğıcıdır. 2020-ci ilin həmin günündə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Şuşanın işğaldan azad olunduğunu Azərbaycan xalqına elan etdi. Bu xəbər uzun illər doğma şəhərindən ayrı düşmüş şuşalılar üçün yurdlarına qayıtmaq ümidini gerçəyə çevirdi. Azərbaycanın hər yerində insanlar bu sevinci öz ailələrinin bayramı kimi yaşadılar. Çünki Şuşa ilə bağlı xatirələr, nəğmələr və hekayələr nəsildən-nəslə keçərək ümummilli yaddaşımızın bir hissəsinə çevrilib. Bu gün Zəfər Günü ilə Şuşa Şəhəri Gününü eyni tarixdə qeyd etməyimiz həmin bağlılığın ifadəsidir. İllər keçdikcə 8 noyabrın mənasını doğma şəhərinə qayıdan hər ailənin həyatında daha aydın görürük.
Şuşanın azadlığına gedən yol müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğu illərindən keçir. Ulu Öndər Heydər Əliyev ölkəmizin sabitliyini möhkəmləndirməyə, iqtisadi imkanlarını genişləndirməyə və milli ordunun qurulmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi. Həmin illərdə görülən işlər Azərbaycanın öz milli maraqlarını daha güclü mövqedən müdafiə etməsinə zəmin yaratdı. Prezident İlham Əliyev bu siyasi kursu davam etdirərək ordu quruculuğunu yeni mərhələyə yüksəltdi. Silahlı Qüvvələrin texniki imkanları genişləndirildi, şəxsi heyətin hazırlığına və müdafiə sənayesinin inkişafına ardıcıl diqqət yetirildi. Azərbaycan diplomatiyası da ölkəmizin ərazi bütövlüyü ilə bağlı mövqeyini beynəlxalq müstəvidə müdafiə etdi. Vətən müharibəsində qazanılan Zəfərdə uzun illər ərzində atılmış bu addımların mühüm payı oldu.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsində Şuşaya doğru irəliləyiş Azərbaycan Ordusunun qarşısında duran ən çətin vəzifələrdən biri idi. Şəhərin yüksəklikdə yerləşməsi və sıldırım qayalarla əhatələnməsi hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Dağlıq və meşəlik ərazidə irəliləmək hərbçilərdən dözümlülük, dəqiq hazırlıq və qarşılıqlı etimad tələb edirdi. Azərbaycan hərbçiləri bu çətinlikləri dəf edərək şəhəri işğaldan azad etdilər. Şuşa uğrunda döyüşlərin nəticəsi müharibənin gedişini dəyişdirdi və Azərbaycanın hərbi üstünlüyünü möhkəmləndirdi. Bu əməliyyatın tariximizdəki yeri onu həyata keçirən insanların cəsarəti və döyüş peşəkarlığı ilə bağlıdır. Şuşa Şəhəri Günündə bu yolda canından keçən şəhidlərimizi ehtiramla anır, qazilərimizin və bütün döyüşçülərimizin xidmətini minnətdarlıqla yad edirik.
Şuşanın azadlıq xəbərini bu qədər doğma edən şəhərin Azərbaycan mədəniyyətindəki yeridir. XVIII əsrdə Pənahəli xanın əsasını qoyduğu Şuşa Qarabağın siyasi və iqtisadi həyatında mühüm mövqe qazandı. Zamanla şəhərdə sözə, musiqiyə və sənətə dəyər verən zəngin bir mühit formalaşdı. Molla Pənah Vaqifin və Xurşidbanu Natəvanın ədəbi irsi Şuşanın söz mədəniyyətinə verdiyi töhfəni göstərir. Cabbar Qaryağdıoğlu və Xan Şuşinski bu şəhərin muğam ənənəsini geniş auditoriyaya çatdırdılar. Üzeyir Hacıbəyli və Bülbülün yaradıcılığı isə həmin zəngin mədəni mühitin Azərbaycan musiqisinin inkişafına təsirini anlamağa imkan verir. Şuşanın irsini qorumaq bu sənətkarların yaşayıb-yaratdığı mühiti və onun yeni nəsillərlə bağını yaşatmaq deməkdir.
Azadlıqdan sonra Şuşada ilk Novruz tonqalının Cıdır düzündə yandırılması qayıdışın yadda qalan anlarından biri oldu. 2021-ci il martın 20-də burada alovlanan tonqal uzun fasilədən sonra milli bayramımızın doğma məkanda yenidən qeyd olunmasının sevincini ifadə edirdi. Həmin ilin avqustunda Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksi və Bülbülün ev-muzeyi qapılarını yenidən açdı. Üzeyir Hacıbəylinin heykəlinin açılışı da şəhərin mədəni həyatında əlamətdar hadisə oldu. Heydər Əliyev Fondunun tarixi abidələrin və ev-muzeylərinin bərpasına verdiyi töhfə Şuşanın mədəni irsinin yaşadılmasına xidmət edir. Hər bərpa olunan məkan şəhər tarixinin bir hissəsini sakinlər və ziyarətçilər üçün yenidən əlçatan edir. Beləcə, illərlə ailə xatirələrində və köhnə şəkillərdə yaşayan Şuşanı gənc nəsil öz gözləri ilə görmək imkanı qazanır.
Şəhərin dirçəlişini ən yaxşı doğma yurduna dönən şuşalıların həyatında görmək olur. 2024-cü ilin mayında birinci yaşayış kompleksinin açılması və Prezident İlham Əliyevin şəhərə köçmüş ilk sakinlərlə görüşü Böyük Qayıdışın mühüm mərhələsi oldu. Vaxtilə Şuşadan ayrılmaq məcburiyyətində qalan ailələr illər sonra burada yenidən gündəlik həyat qurmağa başladılar. Yeni mənzillərlə yanaşı, insanların daimi yaşayışı üçün vacib olan sosial və kommunal xidmətlər də yaradılır. 2025-ci ilin mayında Şuşa Müalicə-Sağlamlıq Mərkəzinin açılması bu istiqamətdə görülən işlərdən biridir. Həmin səfər zamanı dördüncü yaşayış kompleksinin təməlinin qoyulması şəhərin daha çox ailəni qarşılamağa hazırlaşdığını göstərdi. Şuşaya qayıdan insanların öz məhəllələrində yeni xatirələr yaratması şəhərin dirçəlişinə ən canlı məzmunu verir.
Şuşanın mədəni həyatı yenidən şəhərin gündəlik ritminə qayıdır. 2024-cü ilin mayında keçirilən VII “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi Festivalı müxtəlif ölkələrdən gələn sənətçiləri Şuşada bir araya gətirdi. Həmin günlərdə Şuşanın İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan olunmasına həsr edilən ilin açılışı da keçirildi. Festival qonaqlara Azərbaycan musiqisini onun formalaşdığı tarixi mühitlərdən birində dinləmək imkanı yaratdı. Şirin su hamamının bərpadan sonra istifadəyə verilməsi və Mamayı məscidinin açılması şəhərin memarlıq irsini daha yaxından tanımağa şərait yaratdı. Konsertə gələn qonağın həmin gün bir məscidi, bir ev-muzeyini və ya tarixi məhəlləni ziyarət edə bilməsi Şuşanın mədəni zənginliyini bütöv şəkildə görməyə imkan verir. Bu zənginlik şəhərin gələcək mədəni və turizm həyatının əsas dayaqlarından biridir.
Şuşa xarici qonaqların Qarabağda görülən işlərlə yerində tanış olduğu görüş məkanına da çevrilib. 2024-cü ilin martında Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentlərinin şəhərə birgə səfəri bunun nümunələrindən idi. Həmin ilin mayında Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun iştirakı ilə keçirilən səfər proqramında Bülbülün ev-muzeyi və Cıdır düzü də yer aldı. Qonaqlara Natəvanın, Bülbülün və Üzeyir Hacıbəylinin işğal dövründə güllələnmiş heykəlləri göstərildi. Bu heykəllərin daşıdığı izlər şəhərin hansı itkilərlə üzləşdiyini hər bir ziyarətçiyə aydın şəkildə çatdırır. Şuşa Qlobal Media Forumu isə müxtəlif ölkələrdən gələn jurnalist və ekspertlərin burada fikir mübadiləsi aparmasına şərait yaradır. Belə görüşlər Şuşanın keçmişini və bu gününü beynəlxalq ictimaiyyətə birbaşa tanıtmaq imkanı verir.
Şuşanın 2040-cı ilədək inkişafını nəzərdə tutan Baş plan şəhərin gələcək görkəmini müəyyənləşdirir. Bu inkişafın əsas şərtlərindən biri yeni yaşayış məhəllələrinin və xidmət obyektlərinin Şuşanın tarixi memarlığına uyğun qurulmasıdır. Şəhərin dağlıq relyefi və təbii mənzərəsi də planlaşdırma zamanı nəzərə alınmalı olan mühüm xüsusiyyətlərdəndir. Cıdır düzü, İsa bulağı, tarixi məscidlər və muzeylər Şuşaya gələn insanlara şəhəri müxtəlif tərəflərdən tanıdır. İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının turizm paytaxtı statusu bu məkanların daha geniş auditoriyaya tanıdılması üçün imkan açır. Turizmin inkişafı yerli sakinlər üçün məşğulluq imkanlarını genişləndirə, şəhərin sənətkarlıq ənənələrinin yaşamasına kömək edə bilər. Şuşanın gələcək uğuru burada yaşayanların gündəlik rahatlığı ilə şəhərin tarixi simasının qorunmasını bir araya gətirməkdən asılıdır.
8 noyabrda Şuşanın azadlığı uğrunda döyüşənlərin qəhrəmanlığını anmaqla yanaşı, onların bizə əmanət etdiyi şəhərin qarşısında məsuliyyətimizi də düşünürük. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik kursu Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə davam etdirildi və Azərbaycan Ordusu tarixi Zəfər qazandı. Bu qələbənin arxasında əsgər və zabitlərimizin fədakarlığı, xalqımızın həmrəyliyi və uzun illər yurd həsrəti çəkən insanların sarsılmaz inamı dayanır. İndi bizim vəzifəmiz Şuşanın abidələrini qorumaq, mədəni həyatını zənginləşdirmək və doğma yurda qayıdan ailələrin burada gələcək qurmasına töhfə verməkdir. Bu gün Şuşada böyüyən uşaqlar şəhəri öz məktəbləri, məhəllələri və ailə xatirələri ilə tanıyacaqlar. Onların Şuşa ilə qurduğu doğma bağ Zəfərin gələcək nəsillərə çatacaq ən dəyərli nəticələrindəndir.